Pijn en stress herkennen bij paarden met HorseWorld

Pijn is een onaangename en persoonlijke ervaring die een aanzienlijke impact kan hebben op het welzijn van een paard als het niet wordt herkend en behandeld. Omdat paarden ons niet kunnen vertellen hoe ze zich voelen, is het onze verantwoordelijkheid als eigenaren en verzorgers om te leren de subtiele tekenen te herkennen dat er iets niet in orde is.

Dankzij voortdurend onderzoek in paardengedrag en welzijnswetenschap, beschikken we nu over betrouwbare, op bewijs gebaseerde methoden om ongemak bij paarden te beoordelen aan de hand van gezichtsuitdrukkingen en gedragsindicatoren. Deze non-verbale hulpmiddelen helpen ons te begrijpen wat onze paarden voelen, zodat we snel en adequaat kunnen reageren.

Twee van de meest waardevolle methoden die momenteel door professionele paardenwelzijnsexperts worden gebruikt, zijn:

• De Horse Grimace Scale (HGS) - een op gezichtsuitdrukkingen gebaseerd hulpmiddel voor het herkennen van pijn

• Het Equine Discomfort Ethogram (EDE) - een gedragsgids gebaseerd op tientallen jaren onderzoek

Beide technieken geven ons een duidelijker beeld van het comfortniveau van een paard en kunnen een enorm verschil maken in het ondersteunen van de gezondheid en het geluk van paarden.

De Horse Grimace Scale (HGS)

De Horse Grimace Scale (HGS), voor het eerst ontwikkeld door een team van onderzoekers in 2014, is een wetenschappelijk gevalideerd hulpmiddel dat ons helpt pijn bij paarden te herkennen door veranderingen in hun gezichtsuitdrukkingen. Door zorgvuldig subtiele spierbewegingen en spanning te observeren, kunnen eigenaren en verzorgers waardevol inzicht krijgen in hoe een paard zich voelt - zelfs wanneer de tekenen gemakkelijk te missen zijn.

De HGS richt zich op zes belangrijke gezichtsgebieden, bekend als facial action units. Elk wordt gescoord van:

0 – geen pijn aanwezig

1 – pijn matig aanwezig

2 – pijn duidelijk aanwezig

De zes gezichtsindicatoren van pijn zijn:

1. Stijf naar achteren gerichte oren

2. Orbitale (oog) samentrekking

3. Spanning boven het ooggebied

4. Prominente gespannen kauwspieren

5. Gespannen mond en prominente kin

6. Gespannen neusgaten en afplatting van het profiel

Veel van deze tekenen worden veroorzaakt door gezichtsspanning, wat sterk contrasteert met de zachte, ontspannen uitstraling van een comfortabel paard. Leren het verschil te herkennen tussen spanning en ontspanning is een essentiële vaardigheid voor elke paardeneigenaar en verzorger.

Het Equine Discomfort Ethogram (EDE)

Het Equine Discomfort Ethogram (EDE), ontwikkeld in 2021 na 35 jaar onderzoek en gedragsobservatie, biedt een van de meest uitgebreide gidsen voor het herkennen van tekenen van pijn en ongemak bij paarden. Dit onschatbare hulpmiddel helpt eigenaren, verzorgers en professionals te begrijpen hoe subtiele gedragsveranderingen kunnen duiden op problemen bij een paard, lang voordat er meer duidelijke tekenen verschijnen.

Een ethogram is een catalogus van observeerbare gedragingen of activiteiten die beschrijven hoe een dier omgaat met zijn omgeving.

Gedragskenmerken van pijn herkennen

Sommige gedragingen zijn gemakkelijk te associëren met pijn, zoals:

• Een paard dat geen gewicht draagt op één been

• Kwijlen (voedsel laten vallen tijdens het kauwen)

• Onkarakteristieke agressie of prikkelbaarheid

Veel tekenen van ongemak zijn echter veel subtieler en kunnen gemakkelijk worden verward met eigenaardigheden, trainingsproblemen of stemmingswisselingen. Bijvoorbeeld:

• Frequente gewichtsverplaatsing tussen de ledematen kan erop wijzen dat het paard moeite heeft een comfortabele houding te vinden.

• Zelfverzorging (bijten of wrijven aan het eigen lichaam) wordt misschien niet altijd veroorzaakt door insecten, het kan ook duiden op intern ongemak of irritatie.

• Herhaaldelijk kijken, een blik werpen of focussen op een specifiek lichaamsdeel kan een stil maar duidelijk teken zijn dat er iets mis is.

Door deze kleine maar belangrijke gedragingen te leren herkennen, kunnen we sneller reageren en ervoor zorgen dat onze paarden de zorg en verlichting krijgen die ze nodig hebben.

Tekenen van stress

Stress is een natuurlijke reactie op uitdagingen en veranderingen in de omgeving en wordt ervaren door alle dieren, inclusief paarden. Het helpt hen zich aan te passen aan nieuwe situaties, alert te blijven op gevaar en te leren van ervaringen.

Met mate kan stress zelfs gunstig zijn voor paarden, omdat het hen kan helpen om te gaan met verschillende of nieuwe ervaringen en te leren hoe ze adequaat moeten reageren door nieuwsgierigheid en de natuurlijke vecht-of-vluchtreactie te initiëren die paarden in het wild veilig houdt.

Wanneer stress echter langdurig of chronisch wordt, kan het de fysieke gezondheid en het emotionele welzijn van een paard ernstig beïnvloeden. Het begrijpen van het verschil tussen kortdurende (acute) en langdurige (chronische) stress is essentieel voor het handhaven van een goed paardenwelzijn.

Acute vs chronische stress

Acute stress

Acute stress treedt op als reactie op een plotselinge, kortdurende gebeurtenis. Een paard kan bijvoorbeeld schrikken wanneer een vogel uit een heg vliegt. De onmiddellijke reactie om weg te rennen, te springen of te spannen wordt gedreven door instinct en verdwijnt meestal snel zodra de situatie voorbij is.

Deze natuurlijke vecht-of-vluchtreactie is snel en onvrijwillig, waardoor het paard snel kan reageren op potentieel gevaar. De manier waarop een paard de uitkomst van deze reactie ervaart, kan van invloed zijn op hoe het in de toekomst reageert op vergelijkbare situaties, waardoor zowel leren als gedrag in de loop van de tijd worden gevormd.

Chronische stress

Chronische stress treedt op wanneer een paard gedurende een langere periode voortdurende uitdagingen of ongemak ervaart. Dit kan voortkomen uit fysieke factoren (zoals pijn of ziekte), omgevingsfactoren (zoals opsluiting of isolatie) of fysiologische factoren (zoals hormonale onevenwichtigheden of slechte voeding).

Deze aanhoudende stressreactie is vaak gekoppeld aan verhoogde cortisolspiegels, een hormoon dat het lichaam helpt om te gaan met kortdurende stress, maar schadelijk kan worden bij continu hoge waarden. Langdurige stijgingen van cortisol kunnen normale lichaamsfuncties verstoren, het immuunsysteem verzwakken en de spijsvertering en het herstel belemmeren.

Als gevolg hiervan kan chronische stress leiden tot gedragsveranderingen, zoals prikkelbaarheid of repetitief gedrag, die als copingmechanismen kunnen dienen. Na verloop van tijd kan deze constante belasting bijdragen aan ernstige gezondheidsproblemen - een van de meest voorkomende is Equine Gastric Ulcer Syndrome (EGUS), evenals verminderde prestaties en algemeen welzijn.

Er zijn veel factoren die kunnen bijdragen aan langdurige stress bij paarden, waaronder:

• Onvoldoende of verandering van dieet

• Huisvestingsomstandigheden en omgevingsfactoren

• Zwangerschap en voortplanting

• Drukke schema's

• Plotselinge veranderingen in routine of omgeving

De effecten van langdurige stress kunnen zich zowel fysiek als gedragsmatig manifesteren. Belangrijke tekenen om op te letten zijn:

• Gewichtsverlies

• Maagzweren

• Verzwakt immuunsysteem

• Stereotyp gedrag

• Gedragsveranderingen

• Pijn en spierspanning

Het herkennen van pijn en stress bij paarden is essentieel voor hun gezondheid en welzijn. Hulpmiddelen zoals de Horse Grimace Scale en Equine Discomfort Ethogram helpen eigenaren subtiele tekenen van ongemak te identificeren, terwijl het begrijpen van acute en chronische stress ons in staat stelt zowel de fysieke als mentale gezondheid te ondersteunen.

Door het gedrag zorgvuldig te observeren en tijdig veterinair advies in te winnen, kunnen we langetermijnproblemen voorkomen, het welzijn verbeteren en de band tussen paard en eigenaar versterken – waardoor paarden gezondere en gelukkigere levens kunnen leiden.

Als u vermoedt dat uw paard tekenen van pijn of ongemak vertoont, raadpleeg dan een dierenarts.

Deze blogpost is geschreven door het team van experts bij HorseWorld in Bristol. HorseWorld is een liefdadigheidsinstelling voor paardenredding gevestigd in het Zuidwesten. Voor meer informatie, bezoek onze website: